Posts

Showing posts with the label 🌳

3. પર્ણમાં પ્રાથમિક પેશી રચના(Primary Tissue Structure in Leaf)

Image
વનસ્પતિશાસ્ત્ર - 302 વનસ્પતિ દેહધર્મવિદ્યા અને વનસ્પતિ પરિસ્થિતિવિદ્યા (Plant Physiology and Plant Ecology) યુનિટ - ૧ : અંતઃસ્થવિદ્યા - I  3.  પર્ણમાં પ્રાથમિક પેશી રચના  (Primary Tissue Structure in Leaf) પર્ણદંડ અને પર્ણફલકમાં પણ મૂળ અને પ્રકાંડની જેમ અધિસ્તરીય પેશીતંત્ર, આધાર  પેશીતંત્ર અને સંવહન કે વાહક પેશીતંત્ર જોઈ શકાય છે. અધિસ્તરીય પેશીતંત્ર અધિસ્તરનું  નિર્માણ કરે છે. ફલકમાં આ પેશીતંત્ર ઉપરી અધિસ્તર અને ઉપરી અધિસ્તર બનાવે છે.  આધાર પેશીતંત્ર આધારપેશી બનાવે છે. પર્ણફલકમાં આ પેશીતંત્ર પર્ણની મધ્યમાં અર્થાત્ બે અધિ સ્તરોની વચ્ચે આવેલું છે. પર્ણફલકમાં આધાર પેશીતંત્રથી બનતી આધારપેશીને મધ્યપર્ણ   પેશી કહે છે. પર્ણમધ્ય પેશીની રચના વિવિધ વનસ્પતિઓનાં પર્ણોમાં વિવિધ પ્રકારની હોય  છે. દ્વિ દળી અને અનાવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓનાં પર્ણોની મધ્યપર્ણ પેશીમાં બે પ્રકારના  કોષો હોય છે. (૧) આ કોષોની આયામ ધરી ઉપરી અધિસ્તરના કોષોને કાટખૂણે રહે છે.  ઉપરી અધિસ્તરની નીચે આવતા આ પેશીના કોષો લાંબા અને પાસે પાસે ગોઠવાયેલા હોય  છે. આ કાષોમાં નીલકણો હોય છે. આવા કોષોથી બનતી પેશીને લંબોતક કે લંબપેશી (palisade ti

૨. પ્રકાંડમાં પ્રાથમિક પેશી રચના (Primary Tissue Structure in Stem)

Image
વનસ્પતિશાસ્ત્ર - 302 વનસ્પતિ દેહધર્મવિદ્યા અને વનસ્પતિ પરિસ્થિતિવિદ્યા (Plant Physiology and Plant Ecology) યુનિટ - ૧ : અંતઃસ્થવિદ્યા - I  ૨.  પ્રકાંડમાં પ્રાથમિક પેશી રચના (Primary Tissue Structure in Stem) વનસ્પતિના પ્રકાંડનું પ્રાથમિક કાર્ય મૂળ દ્વારા શોષાયેલા પાણી અને ક્ષારાના વહનમાં  તેમજ પર્ણો દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલા ખોરાકના વહનમાં મદદ કરવાનું છે. પ્રકાંડની રચના આ  કાર્ય માટે અનુકૂળ બને છે. સામાન્ય રીતે પ્રકાંડમાં જોવામાં આવતી પેશીઓ, ત્રણ પ્રકારના  પેશીતંત્રો (tissue systems) ની ૨ચનો કરે છે. (૧) અધિસ્તરીય પેશીતંત્ર (Epidermal tissue system) : આ પેશીતંત્રમાં  અધિસ્તર અને અધિસ્તરના બહિરુભેદોનો સમાવેશ થાય છે. બહિરુદભેદોમાં પ્રકાંડ રોમો,  શલ્કી રોમો (scales) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. પ્રકાંડ વનસ્પતિનો હવામાં આવેલો ભાગ  હોવાથી, અધિસ્તરના કોષોની બહારની દીવાલ ઉપર રક્ષણ માટે ક્યુટિન (Cutin)નું આવરણ  હોય છે. આ આવરણને રક્ષકત્વચા (cuticle) કહેવામાં આવે છે. વાતવિનિમય માટે અધિસ્તરના  કોષોની વચ્ચે છિદ્રો રહે છે, જેઓને પર્ણરંદ્રો કે પર્ણછિદ્રો કહેવામાં આવે છે. (૨) આધાર પેશીતંત્ર (Ground tissue syste

૧. મૂળમાં પ્રાથમિક પેશી રચના (Primary Tissue Structure in Root)

Image
વનસ્પતિશાસ્ત્ર - 302 વનસ્પતિ દેહધર્મવિદ્યા અને વનસ્પતિ પરિસ્થિતિવિદ્યા (Plant Physiology and Plant Ecology) યુનિટ - ૧ : અંતઃસ્થવિદ્યા - I  ૧. મૂળમાં પ્રાથમિક પેશી રચના (Primary Tissue Structure in Root)    મૂળ દ્વારા જમીનમાં રહેલા પાણી અને દ્રાવ્ય ક્ષારોનું શોષણ થાય છે. આ કાર્ય કરવા માટે  મૂળના પરિઘવર્તી સ્તરમાંથી એકકોષી મૂળરોમો ઉત્પન્ન થાય છે. મૂળરોમ ધરાવતા આ સ્તરને  રોમસ્તર (pilferous layer) કહે છે. કોઈ પણ મૂળના છેદને તપાસતાં, તેમાં સામાન્ય રીતે  ત્રણ પ્રદેશો સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે : (૧) રોમસ્તર, (૨) બાહ્યક (cortax) અને (૩)  મધ્યરંભ (stele).     રોમસ્તર એ પરિઘવતી સ્તર છે, જે એકકોષી મૂળરોમો ધારણ કરે છે. મધ્યરંભ એ મૂળના  છેદમાં જોવામાં આવતો મધ્યનો ભાગ છે. આ પ્રદેશમાં જલવાહિની અને અન્નવાહિની  નામની પેશીઓ હોય છે. બાહ્યક એ મૂળના  છેદમાં આવતો રોમસ્તર અને મધ્યરંભ વચ્ચેનો  ભાગ છે. આ પ્રદેશ મુખ્યત્વે મૃદુતક કે જવિતક કોષયુક્ત (parenchymatous) હોય છે.  બાહ્યક અને મધ્યરંભી વચ્ચે આવતું સળંગ સ્તર અંતઃસ્તર (endodermis) નામે ઓળખાય  છે. અંતઃસ્તર બાહ્ય કનું સૌથી અંદરનું સ્તર છે.    મૂળની સંરચનાત્મક લ

અનુકૂલનો : ઈશ્વરીય શકિતના પુરાવા

Image
અનુકૂલનો : ઈશ્વરીય શકિતના પુરાવા "દાંત આપ્યા છે તે ચાવણું પણ આપશે” તે ઉકિતને સત્ય ઠેરવવા સાબિતીઓની જરૂર હોય તો સજીવોમાં  જોવા મળતાં અનુકૂલનોનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ. અહિંયા આપણે કેટલાંક કુતુહલપ્રેરક અને ચમત્કારિક અનુકૂલનોના ઉદાહરણો જોઈશુ. ( ૧) જૈવિક દિપ્યતા ( અ) સમુદ્રીજીવોમાં ઉંડા દરિયામાં રહેતાં સમુદ્રી સજીવોમાં જૈવિક પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરવાની શક્તિ જોવા મળે છે. પ્રકાશ ઉત્પન્ન  કરતાં અંગો શીર્ષ ૫૨, જઠરની આસપાસ અથવા આખા શરીરના કોઈપણ ભાગમાં આવેલા હોય છે. મોટાભાગના  આવા દરિયાઈ પ્રાણીઓના પ્રકાશ પેદા કરતાં અંગોમાં બેકટેરીયા ઉપયોગી બનતાં હોય છે. જૈવિક પ્રકાશ દ્વારા આવા પ્રાણીઓ લિંગભેદ પારખી શકે છે. માદાને આકર્ષી શકે છે. પોતાના લક્ષ્યને  ભ્રમમાં નાખીને છેતરી શકે છે. આ રચના માછલીઓમાં, સ્તરકવચીઓમાં, શીર્ષપાદમાં, કોષ્ઠાત્રિઓમાં તેમજ કેટલીક તારક માછલીઓ  અને વલયકૃમિઓમાં જોવા મળે છે. ઈપનોટસ, લીનો ફાઈન જેવી માછલીઓમાં દાંત અને મુખ્ય પ્રદેશ ભાગ પર  ખાવો જૈવિક પ્રકાશ જોવા મળે છે. (બ) કીટકોમાં આપણે સૌ આગિયાથી પરિચિત છીએ જૈવિક પ્રકાશ પેદા કરતાં અંગો કીટકના શરીરના વિવિધ ભાગો પર  હોઈ શકે છે. તે પ

Popular posts from this blog

હાશ! - ગુજરાતી પ્રેમકથા

કોણે કમાયું, કોણે ગુમાવ્યું? - થોમસ આલ્વા એડિસન

પટાવાળાના પિતરાઈઓ